Rouwen is een moeilijk en enorm intensief proces. Een periode die vraagt om vasthouden en loslaten. Om emoties doorvoelen en opnieuw beginnen. Om troosten en getroost worden. Om opnieuw te ontdekken wie je bent zonder diegene of datgene waarvan je zo hield. En soms ook om bergen regelwerk.
Dat is al heel ingewikkeld als je een partner hebt met wie je je verdriet kunt delen. Maar voor alleenstaanden komt daar nog een extra dimensie bij. En in een land waarin 3,3 miljoen mensen single zijn is daar bar weinig aandacht voor. Alleen al het feit dat ik bij mijn zoektocht op het internet alleen maar artikelen tegenkwam over rouwen omdat je single bent of rouwen omdat je je partner bent verloren (onderwerpen die beiden een blog apart verdienen), maar geen artikelen over hoe je goed met rouw om kunt gaan als je single bent is een teken aan de wand. Daarom leek het me goed om er een keer een blog over te schrijven. Zonder wetenschappelijke onderbouwing dus dit keer. Maar in elk geval in de hoop wat erkenning te geven voor dit onderwerp en wat meer bewustzijn te creëren.
Alleen
Ik kon geen betere subtitel bedenken voor deze alinea dan het woord 'alleen'. Omdat dat het woord is wat singles die ik spreek in een periode van rouw veel gebruiken. Daar waar je ziet dat je familie na het verlies van een familielid met hun gezin naar huis gaan en daar het verdriet samen beleeft, ga jij alleen naar een leeg huis zonder luisterend oor of troostende arm om je heen. En daar waar anderen hun rouw om het verlies van een baan, gezondheid of een onvervulde kinderwens samen met hun partner doorworstelen, sta jij daar alleen voor. En zeker in een periode van groot verdriet kan dat heel eenzaam voelen.
'Samen dragen' is moeilijker
Rouw wordt lichter als je het samen draagt. Er zijn zoveel dingen die helpen om rouw draaglijk te maken die moeilijker zijn als je alleenstaand bent.
Het delen van herinneringen helpt je om op een goede manier te rouwen. Maar hoe doe je dat als je single bent en niet zomaar even tegen iemand kunt zeggen: 'Weet je nog toen hij...'
Een knuffel of een arm om je schouder kan heel troostend werken, maar als je single bent moet je dat zelf organiseren door specifiek bij iemand langs te gaan met dat doel...en dat is wel een hele drempel.
De mensen die jou het best zullen kunnen begrijpen, zijn vaak de mensen die om dezelfde persoon rouwen als jij. Maar het is niet altijd eenvoudig om hen te 'belasten' met jouw aanwezigheid terwijl je weet dat ze het zelf ook moeilijk hebben.
Als je wel bij vrienden terecht kunt, worden die vriendschappen vaak (tijdelijk) minder gelijkwaardig omdat jij nu gewoon even meer zorg nodig hebt.
Als je op een willekeurige dinsdag bijna stikt in je verdriet zul je vaak toch eerst een afspraak moeten maken met iemand voor je erover kunt praten, terwijl je je tegen de tijd dat iemand tijd voor je heeft weer heel anders kunt voelen.
Rouwen kost bakken met energie. Binnen een gezin kun je dat oplossen door geven en nemen, afhankelijk van waar iemand zit in zijn of haar proces. Maar als single sta je daar alleen voor. En hoeveel energie rouwen ook kost: er zal toch gekookt moeten worden, de administratie zal toch gedaan moeten worden en het is wel lekker als je huis ook zo af en toe aan kant is.
Als er door een overlijden of bij ziekte ook allerlei regeldingen op jouw schouders terecht komen is dat een hele zware last om alleen te moeten dragen.
Wanneer je niet samenwoont met anderen, wordt er simpelweg minder vaak oprecht naar jouw rouw gevraagd.
Binnen een samenlevingsvorm let je automatisch een beetje op elkaar; eet de ander goed, slaapt hij goed, beweegt ze voldoende? Als je alleen woont is dat er niet, waardoor je een groter risico loopt dat je in een neerwaartse spiraal terecht komt.
En zo zijn er ongetwijfeld nog heel veel scenario's te bedenken waardoor het idee van 'samen dragen' een stuk ingewikkelder is.
Hoe ga ik hiermee om?
Met bovenstaande alinea hoop ik je een stuk erkenning te hebben gegeven. Jij bent zeker niet de enige die tegen dit soort dingen aanloopt. Maar de vraag is: hoe ga je daar vervolgens mee om? Het antwoord op die vraag is sterk afhankelijk van jouw omstandigheden, maar ik kan wel een aantal algemene tips geven. Helaas ontkom ik er daarbij niet aan dat al die tips om initiatief van jouw kant vragen. Ik benoem er bewust veel, omdat iedereen behoefte heeft aan iets anders. En zoals altijd geldt voor deze tips: pik eruit waar je wat mee kunt en leg de rest naast je neer.
- Stel een rouwcontact aan: vraag één persoon of hij of zij jouw rouwcontact wil zijn; iemand die altijd jouw eerste aanspreekpunt is zoals je dat ook hebt bij een partner. Niet voor alles, maar gewoon als ankerpunt. Zodat je weet: daar kan ik altijd terecht.
- Crash-adres: Vraag aan een aantal gezinnen of mensen in jouw omgeving of ze willen fungeren als crash-adres; een adres waar je altijd binnen mag vallen op momenten dat het voor jou nodig is.
- Schrijf van je af: herinnering, verdriet, gemis, gedichten, boosheid, schrijf het allemaal van je af. Schrijven kun je ook zien als een vorm van 'delen' en werkt vaak helend. En wellicht heb je een vriend of vriendin die dichtbij genoeg staat om zo af en toe mee te laten lezen. Dat kan mooie gesprekken opleveren.
- Verdeel taken over je netwerk: Aarzel niet om om praktische hulp te vragen als je die nodig hebt. En verdeel die over je netwerk. Zo voorkom je schuldgevoel bij jezelf dat je iemand teveel zou belasten.
- Neem een hulpaanbod serieus: 'Laat maar weten als ik iets voor je kan doen' is een veelgebruikte zin die al snel een dooddoener wordt. In de praktijk laten we het zelden weten als we hulp nodig hebben. Maar neem dit aanbod serieus en kom er bij mensen op terug.
- Maak een rouwplaylist: Zet liedjes die je aan de overledene doen denken of die je door deze moeilijke tijd heen helpen in een aparte playlist en luister die regelmatig.
- Schrijf brieven aan de overledene of aan datgene waar je om rouwt: Wat zou je nog graag tegen iemand willen zeggen? Wat zou je nog graag met die persoon willen delen? Of als je rouwt om iets anders: schrijf een brief aan de kinderen die je graag gehad zou willen hebben, je gezondheid, je baan of wat je ook maar kunt verzinnen. Mooie variant hierop: schrijf een brief aan jezelf alsof je een brief aan een ander schrijft met hetzelfde verdriet. Wat zou je willen zeggen? Waarmee zou je jezelf willen bemoedigen?
- Vraag gebed: Ik blijf het zeggen: God heeft ons geen geestelijke broers en zussen gegeven om het allemaal maar alleen uit te moeten zoeken. Bovendien heeft Hij ons het machtige wapen van gebed gegeven. Combineer die twee en vraag om gebed aan mensen om je heen.
- Maak een rouwwandeling: Ga met je verdriet wandelen. Ga naar buiten en stamp of loop het verdriet eruit. Ik doe dit graag samen met God. Dan beeld ik me in dat Jezus naast me loopt en deel ik al mijn verdriet met Hem. Maar je kunt ook muziek opzetten of een podcast over een onderwerp rondom rouw luisteren terwijl je loopt. Of (ook een favoriet van mij) loop in stilte. Voel de wind door je haren, de zon op je gezicht, hoor de vogels en laat als het nodig is je tranen stromen.
- Vraag vrienden om aanwezig te zijn zonder agenda: Niet om te praten, maar gewoon om samen in een ruimte te zijn. Samen koken, filmpje kijken, ieder zijn eigen ding doen...maakt niet uit. Als je maar even niet alleen in huis bent.
- Zoek een buddy: In een wereld met zoveel alleenstaanden zijn er veel meer singles die rouwen en die zich in jouw verhaal zullen herkennen. Zoek elkaar op.
- Online communities: ook online zijn er veel rouwgroepen te vinden waarin singles zitten. Lotgenotencontact kan heel helend werken.
- Boek een massage: gebrek aan aanraking kan een groot gemis zijn dat extra gevoeld wordt in tijden van rouw. Juist dan kan een massage heel fijn zijn.
- Schaf een huisdier aan: Niet als vervanging voor diegene of datgene wat je verloren bent, maar wel zodat je niet in een leeg huis komt (let op: lees je wel zeer goed in voor je een huisdier aanschaft. Het hebben van een huisdier is een grote verantwoordelijkheid die je niet licht op moet vatten en ook financieel flink in de papieren kan lopen).
- Maak een fotoboek: Vol met foto's die je doen denken aan je verloren geliefde of aan datgene wat je verloren bent. Hieraan werken en op latere momenten het album erbij pakken als je verdrietig bent kan helpen. Ook kan het een fijn middel zijn om je verdriet te delen met anderen.
- Koop een verzwaringsdeken, slaapkussen of verzwaarde knuffel: Vaak zijn de nachten het moeilijkst in periodes van rouw. Een slaapkussen, verzwaarde deken of verzwaarde knuffel kunnen een beetje toevoegen aan je gevoel van veiligheid. Zelf maak ik er geen geheim van dat ik al mijn hele leven een (overigens gewone) knuffel bij de hand heb voor de moeilijke nachten. Het helpt echt een beetje! (Let op: een verzwaarde deken heeft als nadeel dat je eraan went en tijdens vakanties minder goed in slaap kunt komen als je die deken niet mee hebt).
- Ga vrijwilligerswerk doen wat met verlies te maken heeft: Anderen helpen met wat jij ook doormaakt of doorgemaakt hebt kan heel helend zijn. Op die manier geef je jouw verlies betekenis. Denk aan het organiseren van een fundraising of het helpen in een verzorgingstehuis.
- Vind een ritueel wat bij jou past: Rituelen helpen om jouw verlies een plek te geven in jouw levensverhaal. Er zijn vele verschillende rituelen te bedenken. Paar voorbeelden: een gebakje eten op de geboortedag van jouw geliefde, een rouwwandeling lopen (hier vind je er één waar ik veel goede verhalen over gehoord heb) of het favoriete recept maken van jouw overleden geliefde.
Wat er wél is
Rouwen als alleenstaande is niet makkelijk en kent een aantal extra uitdagingen die mensen met een partner niet kennen. Maar het is ook goed om te bedenken dat rouwen als je wél een partner hebt zijn eigen uitdagingen met zich meebrengt; uitdagingen die jij als single niet hebt. Zoals omgaan met elkaars emoties, rekening houden met elkaar en niet zelden ook een behoorlijke strijd om je relatie goed te houden.
Nu jij rouwt als single kun je dat helemaal doen op een manier die bij jou past. Zonder dat je het hoeft in te passen in iemand anders zijn proces, zonder dat je rekening hoeft te houden met hoe een ander ermee omgaat. En in die vrijheid, hoe pijnlijk die soms ook voelt, schuilt ook iets waardevols.
Hoe moeilijk de weg die jij moet gaan nu ook is, je zult uiteindelijk ontdekken dat je er sterk genoeg voor bent en nog sterker uit zult komen. En als christen geloof ik dat je deze weg ook niet alleen hoeft te gaan. Er is een God die van jou houdt en die 24 uur per dag, 7 dagen per week maar één gebed bij je vandaan is. Hij wil ook in dit grote verdriet met jou zijn. Met Hem ben je nooit alleen.
Gebruikte bronnen:
- Artikel brightelephant.nl: Eenzaamheid na partnerverlies: wat is normaal en wat kunnen we doen?
- Artikel rouwinformatie.nl: De twee gezichten van eenzaamheid na het verlies van je partner
- Proefschrift Anneke Vedder: When You Lose Something You Can't Replace: Exploring Loneliness in Bereavement
Reactie plaatsen
Reacties