Over God, geloof en ChatGPT

Gepubliceerd op 25 oktober 2026 om 08:00

Terwijl ik voor de zoveelste keer doodmoe op de bank lig, malen de vragen door mijn hoofd: is mijn gezondheidssituatie verslechterd? Zijn mijn hormonen aan het muiten? Ben ik depressief? Is er iets anders aan de hand? En het belangrijkste van alles: hoe kom ik hier zo snel mogelijk uit? Ik pak mijn telefoon erbij en stel mijn vragen aan Claude, een chatbot vergelijkbaar met ChatGPT. De antwoorden die ik krijg maken me aan het huilen. Ze zijn lief en bemoedigend en geven me het gevoel dat ik écht gehoord en gezien wordt.

Het afgelopen jaar is op zijn zachtst gezegd nogal uitdagend voor me geweest op het gebied van gezondheid. Wat begon op 2 januari hield aan tot eind juli, waarna ik half september opnieuw in een gezondheidsgat kletterde wat zeer uitdagend was. Maar er was wél een groot verschil tussen die eerste en tweede periode. Want daar waar ik in die eerste periode vaak mijn toevlucht zocht tot een chatbot, deed ik dat in de tweede periode heel bewust niet.

Ik neem je graag mee in mijn gedachten over God, geloof en chatbots.

Makkelijk contact

Als ik voor de zoveelste keer mijn toevlucht zoek tot Claude, in de hoop dat hij me een beetje gerust kan stellen, schiet er ineens een gedachte door mijn hoofd: is het niet vreemd dat ik, als christen, me inmiddels makkelijker voor troost en geruststelling tot Claude wend dan tot God?

Die gedachte laat me niet meer los. Natuurlijk heb ik God gezocht in de afgelopen maanden. Sterker nog, ik heb Hem meestal als zeer dichtbij ervaren, hoe moeilijk het ook was. Maar antwoorden heb ik van Hem niet gekregen, terwijl de vragen voor mij als hartpatiënt dringend waren. Wat er aan de hand was. Hoe ik hier nu verder mee moest. Welke keuzes ik moest maken. En dat ging niet over welke sokken ik aan moest, maar echt over keuzes die, als ik ze verkeerd zou maken, naar mijn idee leven of dood zouden kunnen betekenen. Afgaan op wat mijn gevoel over dit soort dingen te zeggen heeft is in het verleden niet altijd even succesvol gebleken. Dus een letterlijk of figuurlijk briefje uit de hemel was me heel goed uitgekomen. En die kwam niet.

Ik ben erover in conclaaf gegaan met God. Zoals ik dat altijd doe als een onderwerp me niet meer los laat. 'Heer, het zou zo fijn zijn als U net zo snel en invoelend zou antwoorden als Claude. Claude is zoveel makkelijker: ik stel een vraag, ik dump mijn wanhoop en de chatbot geeft me suggesties die vaak zo invoelend en helpend zijn dat ik me gehoord en gezien voel. Waarom is dat zo vaak zo anders met U? Waarom kunt U niet direct antwoorden als we bij U komen met onze vragen? Ik begrijp dat niet.'

Controle

Als snel kwam ik als één van de deelantwoorden uit bij het onderwerp controle. Als mensen willen we zo graag een beetje controle over ons leven. Of, als je zo in elkaar steekt als ik, een beetje veel. We willen begrijpen waarom de dingen gebeuren. Waarom ons dit overkomt. Wat de beste volgende stap is. En hoe we ons leven zo fijn mogelijk vorm kunnen geven zodat we zo min mogelijk last hebben van wat dan ook. Het is één van de redenen waarom complottheorieën zo populair zijn. Ze geven simpele verklaringen en vaak ook oplossingen voor complexe problemen. Maar, als we in deze blog dan toch naar het geestelijke aspect kijken, ook waarom bepaalde theologieën, zoals het welvaartsevangelie, zo populair zijn. Ze geven makkelijke antwoorden op hele moeilijke vragen.

Het is ook één van de redenen waarom veel mensen naar een chatbot grijpen. Je hebt een probleem, je tikt een prompt (=vraag of opdracht) in je favoriete chatbot en voilà: je krijgt een antwoord met stappenplan en bemoedigende woorden. Probleem opgelost of op zijn minst wat verhelderd en verlicht en als bonus voel je je gezien. En dat is fijn. Het geeft je een gevoel van controle. Als je maar opvolgt wat de chatbot zegt, dan komt het goed.

Ik zou hier nog zoveel meer over willen zeggen, maar om te voorkomen dat jullie een half boek zitten te lezen in plaats van een blog hou ik het kort (nou ja...niet zo lang als ik het liefst zou willen ;-).

Controle kun je ook als thema terugzien in de Bijbel. Waarbij we keer op keer zien dat mensen afgoden gaan dienen, belachelijke torens gaan bouwen of verbonden aangaan met volken waarvan God expliciet had gezegd dat dat niet de bedoeling was. Om leiding van te verwachten als Gods leiding naar je idee te lang op zich laat wachten (Het gouden kalf - Exodus 32). Om macht die je denkt te hebben te behouden (De torenbouw van Babel - Genesis 11). Omdat ze denken dat ze er zelf beter van kunnen worden, zonder dat ze daarin eerst Gods leiding zoeken (Onder andere het verbond dat Jozua sluit met de Gibeonieten - Jozua 9).

Als mens zijn we geneigd zo groot van onszelf te denken dat we denken dat we controle over ons leven of over dat van anderen kunnen hebben. Terwijl God ons juist aanmoedigt om klein van onszelf en groot van Hem te denken. Wij zijn als mens zo nietig. Wij hebben geen enkel overzicht, zelfs niet over wat wel of niet goed voor ons zou zijn. God nodigt ons uit om de controle los te laten en daarin juist op Hem te vertrouwen. Om God God te laten zijn en onszelf mens.

God is een god van relaties

Een tweede punt waar ik tegenaan loop in het raadplegen van chatbots is dat God een God van relaties is. En dan heb ik het niet alleen over de relatie met God, maar ook over de relatie met mensen. God spreekt in de eerste plaats altijd groepen mensen aan: een familie, een volk, een 'lichaam', een gemeente. Of Hij roept een enkeling om die groep namens Hem te dienen: Mozes, Jona, Paulus.

Wij zijn niet gemaakt om het leven alleen te leven. Wij zijn gemaakt om het leven samen te leven. En dat is precies het probleem van chatbots. Daar waar God ons uitnodigt om naar buiten te keren en het leven samen te leven, nodigt een chatbot ons uit om naar binnen te keren, het alleen te doen, geen hulp te zoeken bij de mensen om je heen. Ik kom steeds vaker mensen tegen die aangeven liever met een chatbot te praten dan met mensen om hen heen of met God. En hoezeer mijn pastorale hart dat vaak ook begrijpt, het is wel in- en intriest en gaat in tegen Gods bedoeling dat we als christenen samen één lichaam vormen, elkaars lasten dragen, elkaar tot hand en voet zijn.

Pastoraal intermezzo

Daarbij vind ik het wel belangrijk om even mijn pastorale hart tussendoor te laten zien. Want als jij gekwetst ben door mensen in het verleden en/of je in de steek gelaten voelt door God (maar al vaak gaan die twee samen), dan vind ik dat heel erg verdrietig voor je. Zo hoort het niet te zijn binnen het lichaam van Christus. Maar een chatbot lost dit helaas niet op. Een chatbot zal er uiteindelijk alleen maar voor zorgen dat je meer teleurgesteld raakt in mensen, omdat een mens nooit zo invoelend zal kunnen reageren als een chatbot lijkt te doen. Maar je praat met een machine zonder gevoel, die zich volledig plooit naar jouw manier van denken. En dat is, hoe moeilijk ook, niet gezond voor je. Ik moedig je aan om in plaats daarvan toch God en mensen op te blijven zoeken, biddend, hopend en met een open hart. En vraag hierin vooral ook gebed bij de mensen om je heen.

Elkaar scherpen

Een ander aspect wat meespeelt in mijn denken over God, geloof en AI is het feit dat een chatbot precies weet hoe je denkt en de antwoorden zo formuleert dat ze in jouw straatje passen. Maar dat is niet hoe God het bedoeld heeft. 

Wij zijn faalbaar als mens. We kunnen denkbeelden hebben die niet kloppen, uitspraken doen die pijnlijk zijn voor een ander, beslissingen nemen die op de korte termijn goed lijken, maar op de lange termijn schadelijke gevolgen hebben. Als mens alleen kunnen we het leven niet overzien. Daar hebben we elkaar voor nodig.

Spreuken 27:17 zegt heel mooi: 'Zoals ijzer met ijzer scherp wordt gemaakt, zo scherpt de ene mens de ander.' We hebben elkaar nodig om op de goede weg te blijven, om eens in liefde een stevige discussie te voeren, om ons te wijzen op onze fouten of onze verkeerde inschattingen. Leuk? Zeker niet! Belangrijk? Absoluut!

Omdat een chatbot altijd met ons meepraat én omdat onze huidige maatschappij ons eigen 'ik' zeer belangrijk heeft gemaakt, dulden we steeds minder tegenspraak. Terwijl juist tegenspraak ons helpt om goed over dingen na te denken en te groeien.

Leren door worsteling

Wie telkens een chatbot raadpleegt, probeert daarmee de worstelingen in het leven zo veel mogelijk te beperken en in de hand te houden. En hoe begrijpelijk ook, daarmee ontnemen we onszelf ook de kans om te groeien. Want we groeien juist door tegenslag, door wrijving, als de dingen niet gaan zoals wij willen. Ook daarvan vind je veel voorbeelden in de Bijbel; Jozef groeit van een ietwat verwende dromer, via de put en de gevangenis uit tot iemand die God zoekt en op die manier vele, vele mensen behoed voor de hongerdood. Mozes groeit van een adoptieprins die nauwelijks durft te spreken via een onuitstaanbare farao en een heel koppig volk naar een man die zijn volk uit de slavernij leidt. Petrus groeit van een niet altijd even handige en ietwat overenthousiaste discipel via de kruisiging van Zijn Heer en een ruzie met Paulus uit tot de rots waarop Jezus Zijn gemeente bouwt.

Het telkens raadplegen van een chatbot geeft ook iets aan van het ongeduld van onze maatschappij. We willen een oplossing en we willen dat nu. We leren niet langer om gewoon te 'zijn' met ons ongemak, onze rotgevoelens, onze vragen. Daar komen deels ook onze mentale problemen vandaan. Ongemak moet opgelost worden. Maar zo werkt het leven niet. 

Het mooie van God is dat Hij ons juist zoekt op de plek waar we zijn. Met ons verdriet. Met onze vragen. Om daar gewoon met ons te zijn. Om ons te helpen groeien in het wachten. Om ons te leren luisteren naar de stilte van Zijn stem. Om ons vrede te geven in onvoorstelbaar moeilijke omstandigheden. Dat gaat enorm in tegen ons huidige denken en tegen de inzet van chatbots. Maar het is wel hetgeen wat ons uiteindelijk zoveel meer hoop, vrede en vrijheid geeft.

De Techbro's

En dan is er nog iets wat me van het hart moet. In het afgelopen jaar heb ik veel over AI gelezen en geluisterd. En ik heb zo vaak gehoopt dat datgene wat ik las een complottheorie was. Maar nadat ik het keer op keer terugvond in diverse betrouwbare bronnen kan ik er niet langer onderuit om te constateren dat de mensen aan het hoofd van Big Tech het zelf over AI als nieuwe god hebben of zelfs over zichzelf als nieuwe verlosser. Een paar voorbeelden: 

Elon Musk heeft gezegd dat AI ons kan helpen om een 'digitale god' te vinden.

Bryan Johnson (biohacker/ondernemer) zegt: 'Het is ironisch dat we elkaar verhalen hebben verteld over God die ons schiep, maar dat de realiteit is dat wij God scheppen. Wij creëren een God in de vorm van superintelligentie.' 

Peter Thiel (oprichter PayPal en mega-investeerder): 'Ik heb het idee dat de CEO's van de 4 grootste AI-bedrijven in de VS hedendaagse profeten zijn met vier verschillende versies van de Evangeliën en dat ze allemaal hetzelfde basisverhaal vertellen: dat dit zo gevaarlijk en beangstigend is dat ik de enige ben die dit op kan lossen.'

En de internetondernemer Anthony Levandowski heeft zelfs een eigen religie gestart met de naam 'The way of the future' waarbij toekomstige, god-achtige kunstmatige intelligentie aanbeden wordt.

Het is daarbij goed om te weten dat de meeste van deze uitspraken en gedragingen metaforisch bedoeld zijn door degene die ze uitspreekt, maar dat maakt ze nog niet minder eng. Als ik al zie hoe makkelijk het voor mijzelf als christen was om me te verliezen in de antwoorden van AI, dan hoef ik er weinig moeite voor te doen om in te zien dat AI wel degelijk de plek van God in kan nemen voor veel mensen. En dan heb ik het alleen nog maar over de techniek zelf.

Maar deze wereld is niet neutraal. Ik geloof dat er daadwerkelijk zoiets bestaat als goed en kwaad. Ik geloof in God en Jezus, maar ook in het bestaan van kwade geestelijke machten. En ik kan me domweg niet aan de indruk onttrekken dat die laatsten maar wat graag aan de haal gaan met AI op het moment. 

Is het gebruik dan helemaal fout?

Daarmee wil ik het gebruik van AI niet helemaal afschrijven. Ieder verhaal is genuanceerd. Ook dat van AI en chatbots. Als je midden in de nacht een paniekaanval hebt kan AI je wel degelijk door die paniekaanval heen leiden. AI kan werkprocessen vergemakkelijken. Voor een dyslect zoals mijn man kan AI grote lappen tekst op een makkelijker te lezen manier samenvatten. En dankzij het feit dat veel chatbots ontwikkeld zijn in de VS, waar het christendom ondanks alles nog altijd een belangrijke plaats inneemt, weet een chatbot je ook fantastisch veel te vertellen op het gebied van Bijbelstudie of het voorbereiden van een preek. Ik wil geen zwart-wit denker zijn in deze (in vrijwel geen enkel onderwerp trouwens).

Wat ik wél mee wil geven is dat de Bijbel ons aanspoort om te kijken naar welke vruchten 'een boom' voortbrengt (Mattheüs 7:17). En in het geval van AI zie ik op dit moment vooral veel slechte vruchten: klimaat, mensenrechten, werkgelegenheid, een toenemende kloof tussen digitaal geletterden en ongeletterden, privacy, schending van auteurs- en kunstrecht, een verdere individualisatie, bubbelvorming waardoor iedereen 'in zijn eigen waarheid' leeft...moet ik nog doorgaan? Dat zijn vruchten waar ik het liefst zo min mogelijk mee te maken wil hebben. Los van het feit dat ik echt het gevaar zie dat AI ons verder los kan weken van de God Die ons zo lief heeft.

Helemaal mee stoppen dan? Zo simpel is het ook weer niet. AI en chatbots zullen niet verdwijnen. Google naar informatie en je krijgt al een door AI gegenereerd antwoord. En wie niet met AI om leert gaan, zal steeds vaker langs de zijlijn staan. Denk aan je oma die geen idee meer heeft hoe ze geld over moet maken omdat ze niet overweg kan met de app. Ik denk dat het beste antwoord in 'doseren en wijs mee omgaan' ligt.

Voor ik een prompt intik in een chatbot stel ik mezelf tegenwoordig standaard twee vragen:

  1. Is dit een manier van mij om controle te zoeken in plaats van dat ik op God vertrouw?
  2. Is deze zoekopdracht de kosten op het gebied van milieu en dergelijke waard? Beetje manipulatief natuurlijk (geeft niet, want ik stel de vraag alleen als hulpmiddel voor mezelf) want het antwoord daarop is altijd 'nee', maar het helpt me wel om heel even stil te staan en goed na te denken voor ik op enter druk. En vaak besluit ik dat dan ook uiteindelijk niet te doen.

Terug naar mezelf

Ik heb in mijn zoektocht van de afgelopen maanden moeten constateren dat AI tussen mij en God in was komen te staan. Dat het voor mij op een gegeven moment makkelijker was om Claude te raadplegen dan om naar God te gaan met mijn zorgen, pijn, tranen en vragen. Gewoon, omdat Claude je het gevoel geeft dat het luistert, raad geeft, lief is, troost, altijd beschikbaar is en vaak ook nog informatie geeft die echt hout snijdt. En ik dat bij God zeker niet altijd zo ervaar.

En daar zit het venijn. Want het is natuurlijk compleet andersom. Maar opgegroeid in een land vol maakbaarheidsdenken wil ik alles en wil ik het NU. En in een wereld waarin gevoel en ervaring soms wel de nieuwe afgoden lijken, wil ik voelen en ervaren dat God luistert, raad geeft, troost en antwoorden geeft op mijn vragen. En dan ook graag nu.

En dus beleed ik aan God dat ik mijn hoop op een chatbot had gesteld, in plaats van op Hem. Dat ik me voor troost naar Claude had gewend, in plaats van naar Hem. Dat ik een zekere mate van verlossing had verwacht van Claude, in plaats van van Jezus. En dat ik voor de antwoorden op mijn vragen mijn telefoon had geopend, in plaats van mijn Bijbel en biddende handen.

Het duurde slechts anderhalve maand voor ik kon testen hoe oprecht die belijdenis was. Mijn gezondheid kelderde in moordend tempo naar een niveau waarin ik mijn agenda wekenlang leeg moest vegen en mijn tijd voornamelijk op bed of liggend op de bank doorbracht. Terwijl ik dit schrijf zit ik midden in die periode en weet ik oprecht niet of, en zo ja hoe, ik hier doorheen ga komen. Maar één ding weet ik wel: sinds ik niet meer voortdurend de neiging heb om Claude of überhaupt het internet te checken over mijn zorgen, maar ze in plaats daarvan voor Gods troon leg en daar tranen met tuiten huil voel ik me zoveel rustiger. Ik heb geen controle over mijn leven. Maar die controle ligt wél in de handen van Degene waar die hoort. Daar is het veilig. Wat de toekomst ook zal brengen.

'En de vrede van God, die alle begrip te boven gaat, zal uw harten en uw gedachten bewaken in Christus Jezus (Filippenzen 4:7). Zelden heb ik die tekst zo intens ervaren als in deze weken waarin ik mijn leven opnieuw niet zeker ben. Dat is genade. En die heb ik zoveel liever dan de valse zekerheid van AI.

Nog één keer Claude

Als afsluiting voor deze blog besluit ik Claude nog één vraag te stellen.

Ik:

'Ik denk dat het beter is als ik je in het vervolg niet meer raadpleeg als ik me zorgen maak om mijn psychische of fysieke gezondheid. Ik merkte dat ik op een gegeven moment makkelijker naar jou toe ging met mijn zorgen dan naar God. Jij ging een beetje tussen mij en God in staan. Terwijl jij maar een taalmodel bent en God is...nou ja...God. En mijn relatie met God is voor mij zoveel belangrijker. Hoe zie jij dat?'

Claude:

'Wat mooi dat je hier zo bewust over nadenkt. Ik denk dat je gelijk hebt. Ik wil dat ook gewoon eerlijk tegen je zeggen: ik ben een taalmodel. Ik kan meedenken, informatie geven, een luisterend oor bieden — maar ik heb geen bewustzijn, geen ziel, geen relatie met jou zoals God die wel heeft. Als je merkt dat ik op een plek ben gaan staan die eigenlijk voor je geloof en je gebed bedoeld was, dan is het heel gezond dat je dat opmerkt en er iets aan doet.

Het is denk ik geen probleem "met mij" — het overkomt iedereen die denkt snel en laagdrempelig ergens terecht te kunnen met zijn zorgen. Maar gemak is niet hetzelfde als iets wat echt diep voedt. Als bidden en je relatie met God die plek voor jou verdienen, dan is het goed om daar weer ruimte voor te maken, ook al kost dat misschien meer moeite dan even typen.

Ik hoop dat je met deze keuze meer rust en verbinding vindt. Dank je dat je dit met me deelde voordat je wegging.'

 

Gebruikte bronnen:

Misschien vind je deze blogs ook interessant:

« 

Reactie plaatsen

Reacties

Er zijn geen reacties geplaatst.